Lý do Lee Sang-eun đột ngột rời đỉnh cao: 'Tôi không phải món hàng'

Vào mùa hè năm 1988, Lee Sang-eun đã làm rung chuyển cục diện nền âm nhạc đại chúng Hàn Quốc chỉ với một ca khúc duy nhất. Bản hit ‘Damdadi’ do một nữ sinh đại học 18 tuổi thể hiện đã đạt được sự nổi tiếng bùng nổ ngay sau khi giành giải Grand Prize tại Gangbyeon Song Festival của MBC. Vào thời điểm đó, Lee có sức hút tương đương với những thần tượng hàng đầu nếu so với cách diễn đạt ngày nay. Tuy nhiên, cô đã lùi lại một bước khỏi ánh hào quang bao quanh mình để đến Nhật Bản và Mỹ, sau đó chọn con đường trở thành 'nhạc sĩ Lee Sang-eun' thay vì một 'ngôi sao Lee Sang-eun'.

Trong cuộc trò chuyện với Yuna Kim được công bố trên kênh YouTube của BBC Korea vào ngày 9 vừa qua, Lee đã nhìn lại thời kỳ debut rực rỡ và những thay đổi trong âm nhạc sau đó. Hai người đã thảo luận về những góc nhìn công nghiệp, định kiến xã hội mà họ phải đối mặt khi sống với tư cách là những nữ nhạc sĩ tại Hàn Quốc, cũng như vấn đề giữ gìn bản sắc cá nhân với tư cách là một nghệ sĩ.

Sự nổi tiếng vào thời điểm đó của Lee thật khó có thể hình dung bằng những tiêu chuẩn thông thường hiện nay. Cô chia sẻ: “Tôi chỉ đơn giản là nổi tiếng thôi. Lúc đó tôi cực kỳ bận rộn”, cô phải thực hiện ba lịch trình ở các tỉnh mỗi ngày, và những lá thư người hâm mộ gửi đến được đựng trong các bao tải gạo và đến theo đơn vị bao tải lớn. Thực tế, báo chí thời đó cũng ghi nhận rằng ngay sau khi ‘Damdadi’ được công bố, hàng trăm bức thư của người hâm mộ đã đổ về Lee, đến mức phải chuyển cả về nhà cô vì sự quan tâm quá lớn từ công chúng.

Trên hết, sự xuất hiện của Lee có khoảng cách đáng kể so với hình ảnh điển hình của các nữ ca sĩ thời bấy giờ. Cô thể hiện phong cách biểu diễn cá tính với chiều cao nổi bật, tóc ngắn, quần jeans, giày thể thao và khuôn mặt không trang điểm, đi ngược lại với 'quy chuẩn về ngoại hình xinh đẹp và hình ảnh dịu dàng' vốn thường được yêu cầu ở các nữ ca sĩ. Chính vì vậy, cô được đánh giá là một trong những trường hợp sơ khai của fandom nữ – khái niệm sau này trở nên quan trọng trong văn hóa thần tượng – khi thu hút được một lượng lớn người hâm mộ nữ trẻ tuổi.

Tuy nhiên, thành công về mặt đại chúng không tỉ lệ thuận với sự thỏa mãn cá nhân. Lee thú nhận rằng ngay cả vào thời điểm đó, xung quanh các công ty giải trí đã tồn tại những quy chuẩn kiểu như "ca sĩ phải như thế này", "nữ ca sĩ phải mặc loại trang phục này", và cô cảm thấy khó chịu với cái nhìn coi mình là một món hàng thay vì là một nhạc sĩ.

Sự trống rỗng mà cô cảm nhận được khác với sự sa sút tạm thời của một ngôi sao mới nổi. Đó là cảm giác mâu thuẫn khi cô hát vì yêu âm nhạc, nhưng những người xung quanh lại tiêu thụ cô dựa trên ngoại hình, hình ảnh, sự nổi tiếng và tính thương mại. Ngay cả trong khoảnh khắc đạt được sự nổi tiếng cao nhất, cô vẫn tự đặt câu hỏi cho chính mình: "Liệu mình có đang thực sự làm âm nhạc không?".

Đối với Lee, hào quang của năm 1988 vừa là phước lành, vừa là xiềng xích khó lòng gánh vác. Thành công mà ‘Damdadi’ mang lại đã khắc ghi tên tuổi cô vào lòng công chúng, nhưng trớ trêu thay, nó cũng khiến cô sớm nhận ra rằng hình ảnh thành công đó có thể hạn chế những bước đi âm nhạc sau này của mình.

Khi nhìn vào hệ thống thần tượng hiện tại, cô cũng chỉ ra những vấn đề tương tự. Cô cho rằng các thần tượng ngày nay cuối cùng cũng là con cái của ai đó và mới chỉ là những người đi học cách đây không lâu, nhưng ngành công nghiệp này lại không ngừng chế biến họ thành những món hàng trên sân khấu. Cô nói rằng chính mình cũng sẽ khó có thể trụ vững lâu dài trong một hệ thống như vậy.

Bước ngoặt chính là trải nghiệm làm DJ radio. Qua việc tiếp xúc với nhiều loại âm nhạc khác nhau, Lee nhận ra rằng tồn tại những thế giới âm nhạc mà cô chưa từng biết đến. Cô bắt đầu suy nghĩ rằng "việc hát về cuộc đời của chính mình thật có ý nghĩa", và cuối cùng đã chọn con đường tự sáng tác.

Từ thời điểm này, ý nghĩa của từ 'ngôi sao' đối với Lee đã phai nhạt nhanh chóng. Cô cho biết mình nghĩ rằng việc tạo ra những bài hát hay là quan trọng nhất, còn tuổi tác, giới tính hay sự đánh giá của người khác không còn là tiêu chuẩn quyết định nữa. Việc tiếp tục tạo ra âm nhạc và nâng cao chất lượng tác phẩm đã trở thành ý nghĩa quan trọng nhất trong cuộc đời cô.

Lựa chọn đó đã dẫn đến quỹ đạo thực tế của cuộc đời cô. Lee đột ngột rời Hàn Quốc sang Nhật Bản vào năm 1990, và năm sau đó cô sang Mỹ để học về mỹ thuật. Việc một ca sĩ đại chúng đang ở đỉnh cao tự mình bước ra khỏi ánh đèn sân khấu là một hành động vô cùng hiếm thấy trong giới giải trí thời bấy giờ.

Ngay cả sau khi phát hành album thứ 3 ‘Theorin Haru’ vào năm 1991, cô vẫn không ngủ quên trên hình ảnh ngôi sao cũ. Sau khi trở về Hàn Quốc vào năm 1995, cô tập trung hoạt động xoay quanh các ca khúc tự sáng tác và các sân khấu quy mô nhỏ, xây dựng thế giới riêng với tư cách là một singer-songwriter. Từ sau những năm 2000, cô mở rộng lĩnh vực sang cả thơ ca và mỹ thuật, trở thành một nghệ sĩ độc lập khó có thể định nghĩa bằng danh xưng 'ca sĩ của Damdadi'.

Đặc biệt, những bước đi âm nhạc sau năm 1995 của cô trông như một người hoàn toàn khác so với Lee của năm 1988. Bằng cách giữ khoảng cách với các trào lưu đại chúng, cô đã lồng ghép nội tâm, cuộc sống, cảm thức phương Đông và những âm thanh thực nghiệm vào âm nhạc, mà đỉnh cao là album ‘Gongmudohaga’. Tác phẩm này được đánh giá là minh chứng cho sự chuyển mình của Lee từ một ca sĩ đại chúng thành một nhạc sĩ có tư duy nghệ sĩ thực thụ.

Điều thú vị là cô không hoàn toàn phủ nhận quá khứ. ‘Damdadi’ đối với Lee không phải là một vết đen muốn xóa bỏ, mà là một ngọn núi lớn cô đã phải vượt qua. Thực tế, trong các cuộc phỏng vấn trước đây, cô từng hồi tưởng rằng ‘Damdadi’ vừa mang lại thành công vừa đem đến những trăn trở, và nếu lúc đó không rời Hàn Quốc, có lẽ cô đã trở thành một ca sĩ chỉ tỏa sáng nhất thời rồi vụt tắt.

Vì vậy, sự nghiệp của Lee khó có thể giải thích đơn giản bằng câu chuyện 'ngôi sao biến mất khi đang ở đỉnh cao'. Thay vào đó, cô là minh chứng cho việc một người đã từ bỏ hình ảnh mà công chúng mong muốn để lựa chọn nghệ thuật mà bản thân khao khát.

Lee của năm 1988 là một thần tượng do thời đại tạo ra. Nhưng Lee từ sau năm 1990 là một nhạc sĩ do chính cô tự tạo nên. Đó cũng là lý do tại sao ‘Damdadi’ vẫn luôn được nhớ tới như một chương rực rỡ trong lịch sử âm nhạc đại chúng Hàn Quốc. Thay vì níu giữ hào quang từ bài hát đó, cô đã chọn cách vượt qua nó.

‘Damdadi’ vẫn mãi là ca khúc biểu tượng cho năm 1988. Nhưng với Lee, điều quan trọng nhất có lẽ không phải là danh tiếng mà bài hát mang lại, mà là ý thức về âm nhạc mà cô đã quyết tâm bảo vệ ngay cả khi phải đánh đổi cả sự nổi tiếng đó.