BTS thống trị thế giới và hoàn thành nghĩa vụ quân sự - Tranh cãi về tính công bằng trong đặc quyền nghĩa vụ quân sự từ huy chương vàng AG

Khi Đại hội Thể thao châu Á Aichi–Nagoya 2026 khép lại, một cuộc tranh luận bất ngờ lại một lần nữa trỗi dậy. Trong bối cảnh các đội tuyển bóng đá và bóng chày Hàn Quốc lần lượt giành huy chương vàng, dẫn đến việc xuất hiện các vận động viên đủ điều kiện hưởng đặc quyền nghĩa vụ quân sự, những phát ngôn và hành động của một số vận động viên ngay sau khi giành huy chương vàng đã gây ra tranh cãi. Cuộc tranh luận nhanh chóng vượt ra ngoài ngôn từ hay hành động cá nhân, lan rộng thành vấn đề cần xem xét lại chính chế độ nhân viên nghệ thuật và thể thao hiện hành, nơi tiêu chuẩn áp dụng nghĩa vụ quân sự thay đổi tùy thuộc vào việc "ai là người làm rạng danh đất nước".

Trong quá trình này, một trong những cái tên thường xuyên được nhắc đến nhất là BTS. BTS được đánh giá là ví dụ điển hình đã nâng cao vị thế của âm nhạc Hàn Quốc trên thị trường âm nhạc đại chúng thế giới, chẳng hạn như việc vươn lên vị trí số 1 trên bảng xếp hạng "Hot 100" của Billboard. Trong quá trình K-pop vượt qua ranh giới xu hướng tại một số thị trường châu Á nhất định để trở thành một ngành công nghiệp toàn cầu, tính biểu tượng mà BTS nắm giữ là rất lớn. Tuy nhiên, bất chấp những thành tựu mang tầm thế giới, họ đã phục vụ theo chế độ nghĩa vụ quân sự hiện hành thay vì được hưởng đặc quyền. Bắt đầu từ Jin, sau đó là j-hope, RM, Jimin, V, Jung Kook lần lượt phục vụ trong quân ngũ, và SUGA cũng đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự với tư cách là nhân viên phục vụ cộng đồng, khiến cả 7 thành viên đều đã hoàn tất các thủ tục nghĩa vụ quân sự.

Vì vậy, tranh cãi lần này không chỉ đơn thuần là vấn đề "ai đi lính". Đó là vì thành tích rõ ràng tại một đại hội quốc tế như huy chương vàng Asian Games được trao đặc quyền nghĩa vụ quân sự, trong khi những thành tựu như vị trí số 1 trên các bảng xếp hạng âm nhạc thế giới hay thị trường biểu diễn và nội dung toàn cầu lại không được áp dụng tiêu chuẩn tương tự. Tất nhiên, việc liệu có thể đánh giá thành tích thể thao và văn hóa đại chúng bằng cùng một thước đo hay không cũng là đối tượng của tranh luận. Bởi lẽ, các đại hội thể thao quốc tế diễn ra trong một khuôn khổ chế độ rõ ràng với tư cách là đại diện quốc gia, trong khi thành tựu văn hóa đại chúng phát sinh từ các ngành công nghiệp và thị trường tư nhân.

Chế độ hiện hành được xây dựng dựa trên tiền đề về sự khác biệt này. Theo Military Manpower Administration, tiêu chuẩn để được xếp vào nhóm nhân viên thể thao bao gồm những người giành giải từ vị trí thứ 3 trở lên tại Thế vận hội và những người giành giải nhất tại Đại hội Thể thao châu Á. Nhân viên nghệ thuật cũng chỉ có thể được xếp vào nhóm này nếu đáp ứng các tiêu chuẩn nhất định như đoạt giải tại các cuộc thi nghệ thuật quốc tế hoặc trong nước do Military Manpower Administration quy định, hoặc là người đã hoàn thành chương trình truyền dạy di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nói cách khác, đây không phải là một khái niệm bao quát về "người làm cho đất nước nổi tiếng", mà là một cấu trúc lựa chọn đối tượng tập trung vào các lĩnh vực, cuộc thi và thành tích cụ thể được quy định bởi pháp luật.

Mọi người thường gọi là "miễn nghĩa vụ quân sự", nhưng chính xác thì đó không phải là phương thức làm mất đi nghĩa vụ quân sự. Nếu được xếp vào nhóm nhân viên nghệ thuật hoặc thể thao, họ sẽ thực hiện nghĩa vụ phục vụ đã được quy định trong khi vẫn hoạt động trong lĩnh vực tương ứng. Military Manpower Administration cũng quy định riêng biệt các lĩnh vực phục vụ của nhân viên nghệ thuật và thể thao, và trong trường hợp nhân viên thể thao, các hoạt động như thi đấu vận động viên hoặc hoạt động huấn luyện viên được bao gồm trong hình thức phục vụ.

Có phân tích cho rằng tranh cãi tại Asian Games lần này trở nên lớn không phải do sự tồn tại của chế độ, mà vì cảm xúc xã hội xung quanh nó đã khác so với trước đây. Sự chỉ trích lan rộng khi một số cầu thủ bóng đá sau khi giành huy chương vàng đã có những phát ngôn như nhấn mạnh đặc quyền nghĩa vụ quân sự hoặc công khai ảnh mặc "mũ xuất ngũ", dẫn đến tình huống các bên liên quan phải lên tiếng xin lỗi. Tuy nhiên, một số phía trong giới chính trị cho rằng trọng tâm của vấn đề nên được đặt vào chính chế độ thay vì ngôn từ hay hành động của cá nhân vận động viên. Nghị sĩ Na Kyung-won của People Power Party cũng đã bày tỏ quan điểm vào ngày 4 rằng cần bắt đầu thảo luận về việc cải tổ căn bản chế độ đặc quyền nghĩa vụ quân sự cho nghệ thuật và thể thao.

Tại đây, ý nghĩa xã hội từ trường hợp của BTS càng trở nên rõ nét hơn. BTS đã không yêu cầu đặc quyền nghĩa vụ quân sự và cuối cùng tất cả các thành viên đều đã thực hiện nghĩa vụ. Sự thật này, một cách nghịch lý, có thể trở thành cơ hội để đặt câu hỏi rằng tiêu chuẩn "làm rạng danh đất nước" đang bị chia cắt một cách lỗi thời như thế nào. Trong quá khứ, khi mức độ nhận diện quốc tế của Hàn Quốc thấp hơn hiện tại, việc giành huy chương tại Thế vận hội hay Asian Games là phương tiện tiêu biểu để quảng bá hình ảnh quốc gia. Ngược lại, phương thức quảng bá Hàn Quốc ra thế giới ngày nay không chỉ có các sân vận động thể thao. K-pop, phim truyền hình, điện ảnh, trò chơi, webtoon, cùng với ngành bán dẫn và ô tô, tất cả văn hóa và toàn bộ ngành công nghiệp đều hình thành nên hình ảnh quốc gia.

Trên thực tế, Nghị sĩ Na Kyung-won cũng đưa ra lập luận trong cuộc tranh luận này rằng, nếu như trước đây thành tích tại các đại hội thể thao quốc tế là phương tiện quan trọng để quảng bá quốc gia, thì hiện nay các ngành công nghiệp đa dạng bao gồm K-pop và K-drama đang quảng bá Hàn Quốc ra thế giới. Bất kể đây là lập luận của một chính trị gia cụ thể, nó cho thấy một luận điểm rằng môi trường quốc gia khi chế độ đặc quyền nghĩa vụ quân sự được tạo ra và xã hội Hàn Quốc hiện tại đã thay đổi đáng kể.

Tất nhiên, điều đó không có nghĩa là có thể đi thẳng đến kết luận rằng phải trao đặc quyền nghĩa vụ quân sự tương đương với vận động viên thể thao cho các nghệ sĩ văn hóa đại chúng như BTS. Thay vào đó, câu hỏi căn bản hơn nằm ở việc "sẽ đo lường việc 'làm rạng danh đất nước' bằng tiêu chuẩn khách quan nào?". Việc chọn tiêu chuẩn nào trong số: vị trí số 1 trên Billboard, đề cử Giải Grammy, số lượng khán giả lưu diễn toàn cầu, doanh thu nước ngoài, hay hiệu ứng lan tỏa của ngành công nghiệp văn hóa, vốn đã không hề dễ dàng. Ngay khoảnh khắc sự nổi tiếng và đóng góp quốc gia của một ca sĩ hay diễn viên cụ thể được số hóa bằng luật pháp, khả năng nảy sinh tranh cãi mới về tính công bằng là rất lớn.

Cuối cùng, cốt lõi mà cuộc tranh luận này đặt ra không nằm ở bản thân sự thật rằng không trao đặc quyền cho BTS, mà gần hơn với vấn đề liệu xã hội có thể giải thích được tại sao một số thành tựu quốc tế lại dẫn đến đặc quyền nghĩa vụ quân sự trong khi những thành tựu khác thì không. Vì nghĩa vụ quân sự là nghĩa vụ của quốc dân, nên nếu muốn chấp nhận ngoại lệ, tiêu chuẩn đó cũng phải rõ ràng đến mức ai cũng có thể chấp nhận được. Đó là lý do tại sao cần phải thảo luận cùng nhau về việc thiết lập ranh giới giữa thể thao, nghệ thuật và văn hóa đại chúng như thế nào, công nhận thân phận đại diện quốc gia đến mức nào, và làm thế nào để tái định nghĩa khái niệm trừu tượng "làm rạng danh đất nước" cho phù hợp với xã hội hiện đại.

Đại hội Thể thao châu Á lần này, tách biệt với niềm vui của những tấm huy chương vàng, đã một lần nữa đưa ra câu hỏi lâu đời này. Và đứng giữa câu hỏi đó chính là BTS, những người đã lên đỉnh cao của thị trường âm nhạc thế giới nhưng cả 7 thành viên đều đã thực hiện nghĩa vụ quân sự. Thay vì kết thúc tranh luận bằng cách chỉ trích cá nhân vận động viên hay trao đặc quyền mới cho các nghệ sĩ văn hóa đại chúng, nhiệm vụ thể chế lớn nhất mà cuộc tranh luận này để lại là phải xem xét lại chính mục đích và tiêu chuẩn của đặc quyền nghĩa vụ quân sự khi thời đại đã thay đổi.